تحلیل VRIO چیست؟
به طور مثال، مهارت و دانش تیمتان چه نقشی در موفقیت سازمان دارد؟ آیا حق امتیاز و کپیرایت باعث برتری شرکت میشوند؟ یا اینکه عامل دیگری دلیل پیشرفت (یا مانع پیشرفتتان) است؟ هر سازمان منابع خاص خودش را دارد که شامل افراد، فرایندها، داراییهای فیزیکی و غیره میشود. روش استفاده از این منابع برای فعالیت روزانه هم عامل مهمی در موفقیتتان خواهد بود. باید پتانسیل و تأثیرگذاری این منابع را ارزشیابی کنید تا بتوانید مزیت رقابتی کسب کنید. تحلیل VRIO مدل کارآمدی برای این کار است.
تحلیل VRIO چیست؟
جی بارنی در مقالهای با عنوان «منابع شرکتی و مزیت رقابتی پایدار» به تحلیل VRIO اشاره کرد. ابتدا بارنی از عبارتهای «ارزش»، «کمیابی»، «یگانگی» و «پایداری» استفاده کرد، ولی بعداً در مطالبش از «سازماندهی» بهجای «پایداری» استفاده کرد و به این شکل، کلمه اختصاری تحلیل VRIO یا VRIO شکل گرفت.
به گفته بارنی، منابع و داراییهای ارزشمند، کمیاب و یگانه و استفاده سازماندهی شده از آنها احتمالاً بیشترین نقش را در انجام رسالت سازمانتان دارد. بنابراین، باید نهایت استفاده را از این منابع ببرید و خیلی مراقبشان باشید.
ولی این عبارتها در این حوزه چه معنی دارند؟ بهتر است هر یک را بیشتر بررسی کنیم.
روش شناسایی داراییهای کلیدی با تحلیل VRIO
کمی برای شناخت معنی دقیق چهار پارامتر VRIO وقت بگذارید. سپس، نگاهی به داراییهایتان بیندازید و با استفاده از فهرست مقابله پیشنهادی زیر، ببینید کدام داراییها با این ضوابط مطابقت دارند.
ارزش
در مدل VRIO، منابع «ارزشمند» آن منابعی هستند که بر سود خالص تان تأثیر میگذارند. این منابع به کاهش هزینه، افزایش درآمد یا در شرایط ایدهآل، به هر دو کمک میکنند.
چند راه برای سنجش ارزش وجود دارد. مثلاً بهخاطر ویژگی محصولتان، میتوانید قیمت بالایی بگذارید؛ فرایند تولید بهینه؛ مشارکت و بهرهوری بالای اعضای تیم؛ طراحی خلاقانه محصول که برای خریداران جذاب است؛ یا وجهه محبوب برندتان.
در هر شرایطی، با سؤالات زیر میتوانید پربازدهترین منابع سازمان را شناسایی کنید.
- آیا منابعی هستند که کارایی فرایند مهمی را بالا ببرند؟
- آیا منابعی هستند که به برآوردهسازی توقعات و سلایق متغیر مشتری کمک کنند؟
- به مواد خام ارزشمند دسترسی دارید؟ چقدر احتمال برای ادامه این روند هست؟
- آیا روی دستگاهها، سیستمهای IT یا سایر داراییهای فیزیکی ارزشآفرین سرمایهگذاری کردهاید؟
- مشتریها به کدام محصول، خدمات یا برندتان خیلی وفادارند؟
- آیا مزایای منابع بیشتر از هزینه حفظ آن است؟
نکته:
شاید بعضی داراییهای سازمانتان ارزش کلی داشته باشند، ولی از لحاظ تحلیل VRIO ارزشمند نباشند، چونکه نمیتوان آنها را به پول نقد یا خروجی مهم دیگری تبدیل کرد؟
با زنجیره ارزش پورتر هم میتوانید ارزش را بررسی کنید.
کمیابی
منابع وقتی «کمیاب» هستند که هیچکس (یا افراد خیلی کمی) به آن دسترسی داشته باشند.
اینها چند نمونه از منابع کمیاب هستند: فردی در تیم با تخصص، تجربه یا روابط استثنایی؛ عرضهکننده انحصاری؛ محصول یا برندی که مشتریها خیلی به آن وفادارند؛ یا موقعیت دفتر یا فروشگاه که استخدامیها یا مشتریان با کیفیت را به کسبوکارتان میکشاند.
داراییهای ارزشمندتان چقدر کمیاب هستند؟ مجدداً، روش سنجش آنها در هر شرایط فرق دارد، ولی سؤالات زیر میتوانند مفید باشند:
- تا چه مدت منابع خاص یا منحصربهفرد خواهد بود؟
- آیا رقبا هم به این منابع دسترسی دارند؟
- آیا رقبا میتوانند بهزودی منابع را کسب کنند؟
یگانگی
این ویژگی مفهوم کمیابی را یک پله بالاتر میبرد. یگانگی یعنی که کسی نمیتواند بهراحتی از منابع کمیابتان کپیبرداری یا تقلید کند و این منابع جایگزینهای انگشت شماری دارند.
ارزیابی یگانگی سخت است، چون در حقیقت، تا حدی از موفقترین محصولات هم حدی کپیبرداری میشود. بالاخره کسی پیدا میشود و با تحقیق و نوآوری، همان ایده را به محصول باکیفیتتر، راحتتر و ارزانتر تبدیل میکند. سپس، این محصول جدید با محصول اصلی رقابت میکند و بهتدریج جایش را میگیرد.
حق انحصاری و کپیرایت تا چند سال میتواند مانع کپیبرداری شود و حق امتیاز هم تا مدت خاصی منابع را فقط در اختیار شما قرار میدهد. پس محصول اصیلتان مدتی میتواند فواید کلیدی برای شرکت داشته باشد. ولی بعید است که در بلندمدت بتوانید موقعیت منحصربهفردی در بازار داشته باشد، بهخصوص وقتیکه تاریخ انقضای این امتیاز مالکیت فکری فرابرسد.
نگاهی به منابع ارزشمند و کمیابتان کنید و ببینید کدامیک یگانه هستند. این سؤالات به دردتان میخورند:
- آیا رقبا بهسادگی میتوانند منابعتان را کپی کنند؟
- آیا رقبا میتوانند بهراحتی از جایگزینی برای منابعتان استفاده کنند؟
- آیا جایگزین (در صورت وجود) میتواند همان قدر رضایت و وفاداری مشتری را جلب کند؟
- احتمال دارد که شرکتهای تازهوارد بتوانند محصولات بهتر یا ارزانتری بسازند که جای محصولتان را بگیرد؟
سازماندهی
در تحلیل VRIO ، اگر نهایت استفاده را از منابع تان نبرید یا «سازماندهی» نداشته باشید، این منابع ارزشمند، کمیاب یا یگانه را هدر خواهید داد.
بنابراین، به سیستمهای کنترل مدیریت داخلی، فرایندهای شرکتتان و بهوقت و انرژی افرادتان در بهرهبرداری از این منابع توجه کنید تا سازمانتان نهایت سود را ببرد. ولی باید دید بلندمدتی داشته باشید تا بتوانید از منابع کلیدیتان محافظت کنید و برای آینده بهترشان کنید.
با استفاده از سؤالاتی مثل موارد زیر، میفهمید که ساختار تیم یا سازمان را بهدرستی برای بهرهبرداری از منابع ارزشمند، کمیاب و یگانهتان طراحی کردهاید یا نه:
- آیا نیروی کار لازم را برای استفاده هرچه بیشتر از داراییها دارید؟
- قدرت جذب و حفظ افراد لازم را دارید؟
- ساختارهای مدیریت درستی دارید؟ مثلاً، اگر از نوآوری برای ایجاد محصولات کمیاب استفاده میکنید، آیا سیستمی برای ورود سریع ایدههای جدید به بازار دارید؟
- آیا وبسایت و سیستمهای مالیتان قابلیت پشتیبانی از منابع کلیدیتان را دارند؟
نکته:
مهمترین داراییها و منابعتان هر چهار ویژگی تحلیل VRIO را دارند (یا پتانسیلش را دارند).
با داراییهای کلیدی باید چه کرد؟
پس از شناسایی منابع کلیدی، ببینید باید چه کاری برای حفاظت از آنها کنید و چطور میتوانید از آنها بهتر استفاده کنید.
مثلاً، شاید بفهمید که میتوانید قیمت بالایی روی چند محصول بگذارید، چون مشتریهای وفاداری دارد. باید حواستان به تغییر سلیقه و توقعات مشتری باشد تا از هر تقلید احتمالی آگاه باشید و با عملیات مطمئن و امن، به وعدههای برندتان عمل کنید.
این سؤالات به دردتان میخورد:
- آیا شرکتتان تمرکز خوبی روی منابع دارد؟
- آیا میتوانید استفاده بهتری از منابع کنید یا از آن برای افزایش درآمد استفاده کنید؟ چطور؟
- چه روشی برای حفظ ارزش، کمیابی یا یگانگی منابعتان در آینده دارید؟
- چطور میتوانید منابعتان را در مقابل آسیب یا سرقت حفظ کنید تا لطمهای به ارزش، کمیابی و یگانگیاش وارد نشود؟
- آیا راهی برای استفاده بهتر از منابع در فرایندها، بازاریابی، مدیریت یا سایر بخشهای سازمان هست؟
- در ارتباط با سرمایهگذاری روی تحقیق و توسعه، منابع تولید یا فروش و بازاریابی، آیا اولویت سازمانتان محصولات و خدماتی است که از منابع کلیدی استفاده میکنند؟
- آیا گزاره فروش منحصربهفرد شما در فروش و بازار بهخاطر وجود محصولات و خدماتی است که برای مشتریان ارزشمند هستند؟
- آیا تواناییهای اصلی سازمانتان همسو با داراییها و منابع کلیدیتان است؟
نکته:
اگر این روش را دوست داشتید، احتمالاً مطلب ما درباره تحلیل پنج نیروی مایکل پورتر هم در مرکز بیزینس کوچینگ ایران به دردتان بخورد.
نکات کلیدی
با تحلیل VRIO ، میتوانید ارتباط منابع سازمان را با موقعیتتان در بازار بفهمید.
منابع ارزشمند، کمیاب، یگانه و استفاده سازماندهی شده از آنها بیشتر از همه به موقعیتتان در بازار کمک خواهند کرد. بنابراین، باید پرورششان دهید و نهایت استفاده را از آنها ببرید.
ثبت دیدگاه